در این نشست که عصر یکشنبه ۲۷ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ به همت قرارگاه حوزه پیشرو و سرآمد مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه در مرکز رسانه و فضای مجازی حوزه‌های علمیه برگزار شد، حجت‌الاسلام والمسلمین سید مفید حسینی کوهساری معاون بین‌الملل حوزه‌های علمیه، حجت‌الاسلام والمسلمین عابدی‌نژاد معاون پژوهش جامعهالمصطفی العالمیه و دکتر علیرضا نائیج مدیر کمیته بین‌الملل پژوهشکده مطالعات راهبری حوزه‌های علمیه، دیدگاه‌ها و تحلیل‌های خود را درباره ابعاد بین‌المللی «منشور حوزه پیشرو و سرآمد» مطرح کردند.

منشور حوزه پیشرو و سرآمد، نقشه راه حضور تمدنی و جهانی حوزه‌های علمیه است

حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری در ابتدای این نشست با اشاره به فرارسیدن سالگرد صدور پیام تاریخی رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره «حوزه پیشرو و سرآمد»، این پیام را منشأ تحولات مهم در عرصه‌های مختلف حوزوی دانست و اظهار کرد: این منشور از جهات گوناگون دارای اهمیت ویژه است و علاوه بر ابعاد علمی، آموزشی، تربیتی، اجتماعی و سیاسی، دارای ابعاد برجسته بین‌المللی نیز هست.

وی با بیان اینکه بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد بیش از ۱۵۰ تعبیر و کلیدواژه مرتبط با مسائل جهانی و فراتر از مرزهای جغرافیایی ایران در متن این منشور وجود دارد، تصریح کرد: تعابیری همچون استعمار، استکبار، رژیم صهیونیستی، انگلیس، جهان اسلام، حوزه نجف و شخصیت‌های تأثیرگذار جهان اسلام، همگی نشان‌دهنده نگاه بین‌المللی حاکم بر این سند راهبردی هستند.

معاون بین‌الملل حوزه‌های علمیه افزود: در طول یک سال گذشته، نشست‌ها و برنامه‌های متعددی درباره ابعاد بین‌المللی این منشور در حوزه‌های علمیه، جامعهالمصطفی العالمیه و برخی کشورهای اسلامی از جمله عراق، لبنان، افغانستان و هند برگزار شده، اما همچنان ضرورت بازخوانی مجدد این پیام و تبیین الزامات آن وجود دارد.

وی منشور حوزه پیشرو و سرآمد را قابل مطالعه در سه سطح «متن»، «فرا متن» و «خوانش راهبردی» دانست و اظهار کرد: هم در متن صریح پیام، هم در اقتضائات و الزامات نهفته در آن و هم در نگاه راهبردی قابل استخراج از این سند، پیام‌های جدی بین‌المللی وجود دارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری با اشاره به ارکان پنج‌گانه هویت‌ساز حوزه علمیه در این منشور گفت: رهبر شهید انقلاب از میان پنج رکن هویت‌ساز حوزه، دو رکن را کاملاً با نگاه جهانی و بین‌المللی تبیین می‌کنند؛ نخست حوزه علمیه به عنوان خط مقدم تقابل با نظام سلطه و استکبار جهانی، و دوم مسئله تمدن‌سازی نوین اسلامی در چارچوب پیام جهانی اسلام که از آن به عنوان «برجسته‌ترین انتظار از حوزه‌های علمیه» یاد شده است.

وی تأکید کرد: در این منشور، حوزه علمیه نه صرفاً یک نهاد آموزشی یا تبلیغی، بلکه یک کانون تحول‌آفرین و اثرگذار در پهنه جهانی معرفی می‌شود؛ نهادی که مأموریت آن در امتداد مأموریت انبیا و انقلاب اسلامی تعریف شده است.

معاون بین‌الملل حوزه‌های علمیه با اشاره به ضرورت تحول در عرصه‌های علمی، تبلیغی و تمدنی حوزه اظهار کرد: حوزه‌های علمیه باید به مرجعیت علمی در سطح جهانی دست یابند، تولیدات علمی متناسب با نیازهای نوپدید جهانی داشته باشند و با مرزهای دانش جهانی تعامل نقادانه برقرار کنند.

وی افزود: فقه تمدن‌ساز، علوم انسانی تمدن‌ساز و نگاه امت‌ساز به دانش دینی از جمله محورهایی است که باید در مسیر تحقق ابعاد بین‌المللی منشور مورد توجه قرار گیرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری همچنین بر ضرورت تربیت مجاهدان فرهنگی در تراز جهانی، مقابله هوشمندانه با جنگ نرم و تقویت دیپلماسی حوزوی تأکید کرد و گفت: حوزه علمیه باید بتواند در عرصه نظام‌سازی و نظریه‌پردازی، الگوهای اسلامی را در سطح جهانی عرضه کند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تحولات جهانی و منطقه‌ای، شهادت رهبر شهید انقلاب را عامل شکل‌گیری بعثتی بین‌المللی توصیف کرد و اظهار کرد: امروز جهان با فروپاشی تدریجی نظام سلطه، افول رژیم صهیونیستی و شکل‌گیری نظم جدید جهانی مواجه است و این شرایط، مسئولیت حوزه‌های علمیه را سنگین‌تر می‌کند.

معاون بین‌الملل حوزه‌های علمیه همچنین به برخی اقدامات تحولی حوزه در سال‌های اخیر اشاره کرد و گفت: ایجاد ستادهای راهبری در موضوعات کلان کشور، شکل‌گیری ساختارهای تعامل حوزه و نظام، گسترش تبلیغ تخصصی در آموزش و پرورش و دانشگاه‌ها و طراحی ساز و کار پاسخگویی به نیازهای فکری و معرفتی نظام، بخشی از تحولاتی است که در مسیر تحقق اهداف منشور آغاز شده است.

وی خاطرنشان کرد: با وجود همه این اقدامات، هنوز در آغاز راه قرار داریم و برای رسیدن به آرمان تمدن نوین اسلامی، نیازمند عزم جدی‌تر، تحول گفتمانی و حرکت مجاهدانه هستیم.

رسالت حوزه از انذار فراتر رفته و به مأموریت جهانی اقامه دین رسیده است

در ادامه این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین عابدی‌نژاد معاون پژوهش جامعهالمصطفی العالمیه، با اشاره به حضور گسترده مردم در صحنه پس از شهادت رهبر انقلاب اسلامی، این رویداد را بعثتی جهانی و نشانه بیداری انسانی در سطح بین‌الملل توصیف کرد.

وی گفت: شکسته شدن هیمنه استکبار جهانی و شکل‌گیری موج بیداری ملت‌ها، واقعیتی است که به برکت خون شهدا و مقاومت ملت ایران رخ داده و زمینه‌ساز درخشش حقیقت در جهان خواهد شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عابدی‌نژاد با تأکید بر ضرورت بازخوانی مأموریت بنیادین حوزه‌های علمیه، اظهار کرد: فهم صحیح از مأموریت بین‌المللی حوزه، وابسته به درک درست از رسالت اصلی حوزه‌های علمیه است.

وی با اشاره به تحول نگاه به حوزه پس از پیروزی انقلاب اسلامی تصریح کرد: با نگاه امام خمینی (ره)، مأموریت حوزه‌های علمیه با مأموریت انبیا پیوند خورد و حوزه از یک نهاد صرفاً آموزشی و انذاری، به نهادی برای اقامه و اظهار دین در مقیاس جهانی تبدیل شد.

معاون پژوهش جامعه المصطفی با استناد به آیات قرآن کریم اظهار داشت: مأموریت حوزه‌های علمیه، اقامه دین و اظهار جهانی اسلام است و این مأموریت طبیعتاً با جبهه استکبار جهانی مواجه می‌شود.

وی مأموریت بین‌المللی حوزه را در چهار لایه «تولید»، «تربیت»، «تبلیغ» و «تحقق» تبیین کرد و گفت: حوزه‌های علمیه باید معارفی تولید کنند که پاسخگوی نیازهای تمدنی بشر در عرصه جهانی باشد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عابدی‌نژاد با بیان اینکه حوزه‌های دانشی موجود هنوز با مأموریت تمدنی فاصله دارند، اظهار داشت: برای تحقق این رسالت، نیازمند نقشه جامع دانشی و بازنگری در روند تکامل علوم اسلامی هستیم تا بتوانیم در یک محیط رقابتی جهانی، سبک زندگی و نظام اجتماعی اسلام را عرضه کنیم.

وی همچنین بر ضرورت تربیت نیروهای فرهنگی با نگاه جهانی تأکید کرد و افزود: تبلیغ بین‌المللی تنها انتقال مفاهیم نیست، بلکه نیازمند نفوذ در عقل و قلب مخاطبان جهانی است و این امر مستلزم تربیت ویژه و سلوک اخلاقی متناسب با رسالت جهانی حوزه است.

معاون پژوهش جامعهالمصطفی در بخش دیگری از سخنان خود، تحقق الگوی موفق نظام اسلامی را مهم‌ترین ابزار تبلیغ جهانی اسلام دانست و تصریح کرد: اگر جمهوری اسلامی بتواند در حوزه‌هایی همچون اقتصاد، عدالت اجتماعی، تعلیم و تربیت و فرهنگ، الگوی موفقی ارائه دهد، این الگو از هزاران ساعت سخنرانی و تبلیغ اثرگذارتر خواهد بود.

نگاه تاریخی به روند شکل‌گیری و تحول حوزه علمیه قم

در ادامه این نشست، دکتر علیرضا نائیج مدیر کمیته بین‌الملل پژوهشکده مطالعات راهبری حوزه‌های علمیه، با نگاهی تاریخی به روند شکل‌گیری و تحول حوزه علمیه قم، به تبیین جایگاه این نهاد در تحولات معاصر پرداخت.

وی با اشاره به نقش مرحوم آیت‌الله حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی (ره) در احیای حوزه علمیه قم گفت: بازتأسیس حوزه قم در شرایطی صورت گرفت که ایران درگیر پیامدهای جنگ جهانی و سلطه جریان‌های سکولار و غرب‌گرا بود و حوزه علمیه در چنین فضایی به عنوان یک بنیان فرهنگی و تمدنی شکل گرفت.

نائیج افزود: با دوره مرجعیت آیت‌الله بروجردی (ره)، حوزه علمیه قم به یک مرجعیت بزرگ شیعی در جهان تبدیل شد و ارتباطات بین‌المللی حوزه با جهان اسلام توسعه یافت.

وی ادامه داد: با ظهور امام خمینی (ره) و شکل‌گیری انقلاب اسلامی، پارادایم جدیدی از اسلام سیاسی در جهان معاصر شکل گرفت و حوزه علمیه قم وارد مرحله‌ای جدید از کنشگری جهانی شد.

مدیر کمیته بین‌الملل پژوهشکده مطالعات راهبری حوزه‌های علمیه اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب اسلامی در منشور «حوزه پیشرو و سرآمد»، افق جدیدی فراتر از مرزهای ایران و حتی جهان اسلام برای حوزه ترسیم کرده‌اند و مسئله مرجعیت علمی را در چارچوب تمدن نوین اسلامی مطرح می‌کنند.

وی با اشاره به دغدغه رهبر شهید انقلاب درباره زبان فارسی گفت: تبدیل زبان فارسی به زبان علمی و مرجع در جهان، بخشی از نگاه تمدنی و بین‌المللی رهبر شهید انقلاب است و حوزه‌های علمیه نیز باید در این مسیر نقش‌آفرینی کنند.

نائیج همچنین بر ضرورت سیاست‌گذاری جدی در حوزه بین‌الملل تأکید کرد و افزود: تشکیل اتاق فکر بین‌الملل حوزه، بهره‌گیری از نخبگان علمی و تجربی و تقویت رصد و آینده‌پژوهی جهانی، از نیازهای اساسی حوزه در مسیر تحقق اهداف این منشور است.

در پایان این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری ضمن جمع‌بندی مباحث مطرح‌شده، تأکید کرد: سخنان ارائه‌شده در این نشست نشان داد که منشور «حوزه پیشرو و سرآمد»، یک منشور مهم بین‌المللی برای حوزه‌های علمیه است و شرایط جهانی امروز نیز ضرورت توجه جدی‌تر به ابعاد تمدنی و جهانی حوزه را دو چندان کرده است.

وی اظهار امیدواری کرد که حوزه‌های علمیه با تقویت تولید علم، تربیت نیرو، گسترش گفتمان تمدنی و تحول در ساختارها و برنامه‌ها، بتوانند گام‌های مؤثرتری در عرصه بین‌الملل و تحقق تمدن نوین اسلامی بردارند.