مسئول دبیرخانه قطبها و انجمنهای علمی حوزه با تشریح ظرفیتها و کارکردهای انجمنهای علمی، از فعالیت ۲۶ انجمن علمی در رشتههای مختلف علوم اسلامی و انسانی با عضویت بیش از ۴ هزار نفر از اساتید و فضلای حوزوی خبر داد.
حجتالاسلام والمسلمین محمد سعیدیمهر مسئول دبیرخانه انجمنها و قطبهای علمی حوزههای علمیه در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه با اشاره به پیام تاریخی و راهبردی «حوزه پیشرو و سرآمد» و با تشریح ظرفیتها و کارکردهای انجمنهای علمی، از فعالیت ۲۶ انجمن علمی در رشتههای مختلف علوم اسلامی و انسانی با عضویت بیش از ۴ هزار نفر از اساتید و فضلای حوزوی خبر داد و گفت: این انجمنها امروز به عنوان بازوان علمی حوزه، در عرصههایی از جمله راهبری علوم، مدیریت دانش، نظریهپردازی، آزاداندیشی گفتمانسازی، و پاسخ به نیازهای جامعه و نظام نقشآفرینی میکنند.
فعالیت ۲۶ انجمن علمی در رشتههای علوم اسلامی و علوم انسانی
وی در تشریح فعالیتهای دبیرخانه انجمنهای علمی حوزه اظهار کرد: انجمنهای علمی در سال ۱۳۸۲ با عنایات ویژه مقام معظم رهبری و همت جمعی از نخبگان و فرهیختگان حوزوی پایهگذاری شد و از همان زمان تاکنون مسیر رو به رشدی را طی کرده است. در حال حاضر بیش از ۲۶ انجمن علمی در رشتههای مختلف علوم اسلامی و علوم انسانی فعال هستند و این مجموعهها در کنار یکدیگر، شبکهای گسترده از نخبگان علمی حوزه را شکل دادهاند.
عضویت بیش از ۴ هزار فاضل حوزوی در انجمنهای علمی حوزه
حجتالاسلام والمسلمین سعیدیمهر با بیان اینکه این انجمنها در اکثر رشتههای علوم اسلامی و انسانی حضور دارند، افزود: مجموع اعضای انجمنهای علمی بیش از ۴ هزار نفر است و این اعضاء از میان اساتید و طلاب مراکز مدیریت حوزههای علمیه برادران و خواهران، جامعهالمصطفی(ص) و جامعهالزهرا(س) انتخاب شدهاند و تلاش میکنیم از ظرفیتهای موجود در همه سطوح بهرهمند شویم.
مسئول دبیرخانه قطبها و انجمنهای علمی حوزههای علمیه ادامه داد: برنامه ما برای آینده، گسترش تعداد انجمنها در رشتههایی است که تاکنون پوشش داده نشده یا کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند، علاوه بر آن، در حوزه جذب اعضاء نیز توسعه قابل توجهی را دنبال خواهیم کرد.
مأموریتهای اصلی انجمنها
وی با اشاره به مأموریتهای اصلی انجمنهای علمی حوزه تصریح کرد: گفتمانسازی علم، راهبری علوم، مدیریت دانش، مناظرات علمی، نظریهپردازی و آزاداندیشی، از مهمترین کارکردهای انجمنهای علمی است. این مأموریتها در قالب نشستها، کرسیها، مقالات، مناظرات و برنامههای علمی مختلف دنبال میشود تا هر موضوع جدید و مسئلهمحور، در یک بستر تخصصی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
حجتالاسلام والمسلمین سعیدیمهر ادامه داد: یکی از ویژگیهای مهم انجمنهای علمی این است که همه مؤسسات، نهادها، سازمانها و بخشهای مختلف حوزوی در آن عضو هستند یا با آن ارتباط دارند؛ از این رو، فرصتی فراهم میشود که هر مجموعه با کارهای علمی و پژوهشی دیگری آشنا شود، فعالیتهای یکدیگر را مورد نقد و بررسی قرار دهند و از ظرفیتهای مشترک برای رشد و ارتقای دانش بهره ببرند. همین همافزایی موجب شده است که بسیاری از کارهای پژوهشی و آموزشی حوزه در این انجمنها مطرح، ارزیابی و حتی مورد اصلاح و بازنگری قرار گیرد.
توجه به فعالیتهای علمی کشور و عرصه بینالملل
وی افزود: در انجمنهای علمی حوزه، همچنین فعالیتهای علمی کشور و عرصه بینالملل نیز مورد توجه قرار میگیرد. اندیشمندان و صاحبنظران در جلسات تخصصی حاضر میشوند، دیدگاههای خود را ارائه میکنند و سپس آن دیدگاهها مورد بحث، نقد، ارزیابی و تکمیل قرار میگیرد. این روند باعث شده که انجمنهای علمی صرفاً یک مجموعه تشریفاتی نباشند، بلکه بهصورت واقعی در تولید و تبادل علم نقشآفرینی کنند.
انجمنهای علمی حوزه؛ در خدمت جامعه با رویکردی نوآورانه
مسئول دبیرخانه قطبها و انجمنهای علمی حوزههای علمیه با اشاره به استقلال ساختاری انجمن ها، گفت: انجمنهای علمی مجموعههایی مستقل هستند که با مضامین عمومی خودشان تشکیل میشوند و پس از تصویب، میتوانند با مجامع علمی دانشگاهی کشور و حتی مراکز علمی دنیا ارتباط برقرار کنند. در طول این سالها، ارتباطات گستردهای میان انجمنهای علمی حوزه و مراکز علمی دیگر شکل گرفته و کارهای مشترک متعددی نیز انجام شده است. بهویژه در عرصههایی مانند مدیریت دانش، راهبری علم، ترویج علم، گفتمانسازی، نظریهپردازی و آزاداندیشی، خروجیهای ارزشمندی به دست آمده که نشاندهنده ظرفیت بالای حوزه در تولید علم و تعامل علمی است.
امتداد اجتماعی علوم و کاربردیسازی علم
حجتالاسلام والمسلمین سعیدیمهر در ادامه با اشاره به امتداد اجتماعی علوم و کاربردیسازی علم بیان کرد: انجمنهای علمی در پاسخ به نیازهای جامعه و نظام، کارهای خوبی انجام دادهاند و در همین راستا تفاهمنامههای متعددی با سازمانها و نهادهای مختلف منعقد شده است. این تفاهمنامهها هم از سوی خود انجمنها و هم از سوی دبیرخانه انجمنها و مراکز مدیریت دنبال میشود و هدف آن، فعالسازی ظرفیتهای علمی برای پاسخگویی به نیازهای حاکمیت، جامعه و حتی عرصه بینالملل است.
فرآیند تأسیس انجمنهای علمی
مسئول دبیرخانه قطبها و انجمنهای علمی حوزههای علمیه درباره فرآیند تأسیس انجمنهای علمی توضیح داد: اگر در یک ساحه علمی، نیاز واقعی احساس شود و در کنار آن اندیشمندان، فضلا و طلاب علاقهمند حضور داشته باشند و منابع علمی کافی نیز موجود باشد، میتوان پیشنهاد تأسیس انجمن علمی را ارائه داد. در مرحله نخست، علاقهمندان متقاضی، فرم درخواست را تکمیل میکنند و این درخواست به کمیسیون انجمنها که زیر مجموعه شورای عالی اعطای حوزههای علمیه است، ارسال میشود. پس از بررسیهای اولیه، و تأیید موضوع، پرونده به شورای عالی ارائه و در صورت تصویب نهایی، انجمن علمی تأسیس میشود.
وی افزود: پس از تأسیس انجمن، مجمع عمومی تشکیل میشود و طلاب سطح سه به بالا برای عضویت دعوت میشوند. در مجمع عمومی، انتخابات برگزار میشود، هیئترئیسه شکل میگیرد و در نهایت رئیس، نایبرئیس و دبیر انجمن معرفی میشوند. سپس انجمن کار رسمی خود را آغاز میکند و معمولاً یک یا دو بازرس نیز برای نظارت بر روند فعالیتها تعیین میشود.
حوزههای فعالیتی علمی انجمنها
مسئول دبیرخانه قطبها و انجمنهای علمی حوزههای علمیه با اشاره به قالبهای متنوع فعالیتهای علمی گفت: ما حدود ۲۲ تا ۲۳ قالب مختلف فعالیت داریم که انجمنها میتوانند متناسب با نیاز خود از آنها استفاده کنند. مقاله، نشست علمی، کرسیهای ترویجی، کرسیهای آزاداندیشی، مناظرات تخصصی و قالبهای مشابه، از جمله ابزارهایی هستند که انجمنها از آنها برای پیشبرد اهداف علمی بهره میبرند.
برگزاری بیش از ۲ هزار نشست علمی و ۲۰۰ کرسی آزاداندیشی
وی با ارائه گزارشی از عملکرد انجمنها تصریح کرد: از زمان تأسیس تاکنون، بیش از ۲ هزار نشست علمی در انجمنها برگزار شده و بیش از ۲۰۰ کرسی آزاداندیشی نیز با مجوزهای لازم تشکیل شده است. همچنین در سال گذشته، بیش از ۵۰ کرسی علمی-ترویجی که همان کرسیهای آزاداندیشی حوزه محسوب میشوند، برگزار شد. این آمار نشان میدهد که انجمنهای علمی بهصورت فعال و مستمر در مسیر تولید و ترویج علم حرکت کردهاند.
مسئول دبیرخانه قطبها و انجمنهای علمی حوزههای علمیه با اشاره به وضعیت کرسیهای نظریهپردازی خاطرنشان کرد: در این حوزه با یک چالش جدی مواجه هستیم؛ از یک سو فرآیندهای برگزاری کرسی نظریهپردازی پیچیده و سخت است و از سوی دیگر، در زمینه حمایتها ابهاماتی وجود دارد که باعث شده کار با کندی پیش برود. با این حال، دبیرخانه و مجموعههای مرتبط در تلاش هستند تا فرآیندها را تسهیل نموده و زمینه را برای گسترش کرسیهای نظریهپردازی در حوزه فراهم سازند؛ چراکه بسیاری از بزرگان امروز نظریات ارزشمندی دارند و لازم است این نظریهها در قالب کرسیهای تخصصی ارائه، دفاع و نقد علمی شوند.
گرهگشایی از کرسیهای نظریهپردازی، اعتباربخشی به انجمنها و معرفی قرائت واحد دینی
حجتالاسلام والمسلمین سعیدیمهر، مسئول دبیرخانه نجمنها و قطبهای علمی حوزه، در تشریح برنامهها و اولویتهای این دبیرخانه، از تلاش برای گرهگشایی از فرآیند کرسیهای نظریهپردازی، ارتقاء جایگاه علمی انجمنها و معرفی قرائت واحد از مسائل دینی خبر داد و این موارد را از اولویتهای اصلی در سال جاری دانست.
وی با اشاره به پیچیدگیهای موجود در فرآیند برگزاری کرسیهای نظریهپردازی، اظهار داشت: فرایند برگزاری کرسیهای نظریهپردازی، فرایندی پیچیده و تا حدی دشوار است و سختیهای خاص خود را به دنبال دارد. همچنین ابهاماتی در زمینه حمایتها وجود دارد که باعث شده است این کارها گره بخورد و آنگونه که باید، پیش نرود. با این حال، ما در سال جدید با جدیت در تلاش هستیم تا این گرهها را باز کنیم و کرسیهای نظریهپردازی در حوزه جان بگیرد و به جایگاه واقعی خود برسد؛ چراکه این موضوع هم مطالبه جدی از سوی امام شهیدمان است و هم از جمله مأموریتهای مهم و مورد تأکید منشورات حوزه به شمار میرود.
وضعیت نشریات علمی
مسئول دبیرخانه قطبها و انجمنهای علمی حوزههای علمیه با اشاره به وضعیت نشریات علمی در این نهادها، گفت: در حال حاضر، بیش از ده انجمن علمی، صاحب نشریه علمی ـ پژوهشی هستند و عمده فعالیت این نشریات در حوزههایی همچون راهبری علم متمرکز است. البته سایر انجمنها نیز بهتدریج در حال فعالسازی نشریات خود هستند و انتظار میرود این روند در ماههای آینده سرعت بیشتری به خود بگیرد. این نشریات در موضوعاتی مانند راهبری علم، مبانی دانش، مدیریت دانش و سایر مباحث مرتبط با نگاه درجهدو به علم فعالیت میکنند که بهمرور، دایره اثرگذاری آنها گستردهتر خواهد شد.
تحولات پیش رو
حجتالاسلام والمسلمین سعیدیمهر، از تحولات جدی در چند محور خبر داد و افزود: ما در چند محور، شاهد تحولات جدی در انجمنهای علمی خواهیم بود. یکی از این محورها، بحث کارکردها و اعتباربخشی به انجمنهاست؛ بهعبارت دیگر، باید اعتبار انجمنهای علمی حوزه در مجامع علمی حوزوی، دانشگاهی و حتی بینالمللی ارتقاء پیدا کند. در این زمینه، کارهای پرحجمی در حال انجام است و پیگیریها بهصورت شبانهروزی ادامه دارد. خوشبختانه این مهم روند رو به رشدی داشته که انشاءالله گزارشهای آن در آینده نزدیک ارائه خواهد شد.
وی همچنین به مسئله اعتبار علمی برای فعالان عرصه علم در حوزه اشاره کرد و توضیح داد: از سوی دیگر، مسئله اعتبار علمی برای استادان، فضلای حوزه و اندیشمندان در متن حوزه نیز موضوع مهمی است که باید به آن توجه شود. در واقع، یکی از آسیبها و اختلالهایی که وجود دارد، همین مسئله است که گاه جایگاه علمی افراد آنگونه که باید در ساختار رسمی حوزه دیده نمیشود. ما این موضوع را بهعنوان یک آسیب جدی دنبال میکنیم و درصدد هستیم آن را برطرف کنیم. برای تحقق این هدف، کارهای متعددی آغاز شده و بیش از ۲۰ عنوان برنامه در همین راستا در حال پیشبرد است تا انجمنها بتوانند در جایگاه اصلی خود قرار بگیرند؛ جایگاهی که همان راهبری علم و گفتمانسازی علم است.
گفتمانسازی؛ ظرفیت بیبدیل انجمنها برای پاسخ به نیازهای کلان
مسئول دبیرخانه قطبها و انجمنهای علمی حوزههای علمیه، گفتمانسازی را یکی از ظرفیتهای بیبدیل در انجمنهای علمی برشمرد و تصریح کرد: گفتمانسازی، یکی از ظرفیتهای بیبدیل انجمنهای علمی است. این ظرفیت، از یک سو به دلیل گستره افراد و نیروهای حاضر در این مجموعهها، و از سوی دیگر به سبب تنوع رشتههای علوم اسلامی و انسانی، ظرفیت کمنظیری محسوب میشود. افزون بر این، در آینده نیز رشتههای علوم عقلی و طبیعی هم بهتدریج در این فضا حضور پیدا خواهند کرد و این روند، دامنه فعالیت انجمنها را گسترش خواهد داد. از این جهت، انجمنهای علمی حوزه از همان ابتدا دارای ظرفیتی بودهاند که میتوان از آن استفادههای بسیار مهم و راهبردی کرد؛ ظرفیتی که میتواند بسیاری از مأموریتهای کلانی را که حوزه توان انجام آن را دارد، در خود سازماندهی و عملیاتی کند.
وی در همین راستا به بحث نظریهپردازی اشاره کرد و گفت: در همین چارچوب، بحث نظریهپردازی از جمله موضوعات بسیار مهمی است که انجمنهای علمی دنبال میکنند. این مسئله، هم یک مطالبه جدی از سوی امام شهیدمان بوده و هم جزو منشورات و مأموریتهای اصلی حوزه به شمار میآید. اکنون انجمنهای علمی در حال پیگیری آن هستند تا این مطالبه به نتیجه برسد.
طرح مهم معرفی قرائت واحد از مسائل دینی
حجتالاسلام والمسلمین سعیدیمهر با تشریح طرح مهم معرفی قرائت واحد از مسائل دینی، اظهار داشت: با توجه به اینکه در مسائل دینی؛ موضوعات، مسائل و شبهات کلانی وجود دارد و دیدگاههای متعددی با قرائتهای مختلف پیرامون آن مطرح میشود؛ به دنبال آن هستیم که یک قرائت واحد و مورد تأیید به حاکمیت معرفی شود؛ قرائتی که به تأیید مراجع عظام، جامعه مدرسین، بزرگان حوزه و نهادهای تخصصی درگیر در آن موضوع برسد.
وی افزود: این ماموریت مهم به انجمنهای علمی سپرده شده و قرار است آنها مسئولیت انجام آن را برعهده بگیرند. برآورد ما این است که بیش از ۳۰۰ تا ۴۰۰ موضوع در این زمینه شناسایی شده که باید و به تناسب میان انجمنهای مختلف توزیع شود و کار بر روی آنها آغاز گردد. واضح است که این پروژه کاری چندساله بوده و حداقل دو تا سه ساله به طول خواهد انجامید تا به سرانجام برسد، اما در عین حال، کاری ماندگار و اثرگذار است که میتواند بسیاری از مشکلات موجود در سطوح مختلف نظام انقلابی و حاکمیت را برطرف کند و لسان گویا، روشن و قابل اتکایی برای حل بسیاری از مسائل را فراهم آورد. آنچه در این مسیر اهمیت دارد، این است که یک قرائت صحیح، معتبر و مورد پذیرش حوزه به حاکمیت معرفی شود؛ قرائتی که همگان آن را قبول داشته باشند. بدون تردید، این یک کار سنگین و دشوار به شمار میرود؛ کاری که انجمنها ناگزیرند با تمام توان آن را دنبال کنند.
بیش از ۳۰ عنوان برنامه در دستور کار است
مسئول دبیرخانه قطبها و انجمنهای علمی حوزههای علمیه به سایر برنامههای در دست اقدام اشاره کرد و گفت: افزون بر این مأموریتها، بیش از ۳۰ عنوان برنامه دیگر نیز در انجمنهای علمی در دست اقدام است که هر یک در مراحل مختلف بررسی، تصویب و نهاییسازی قرار دارند و بهمحض رسیدن به مرحله اجرا، اطلاعرسانی لازم درباره آنها انجام خواهد شد.
راهاندازی قطبهای علمی موضوعی
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به راهاندازی “قطبهای علمی” در دبیرخانه انجمنهای علمی حوزه، عنوان کرد: تلاش ما بر این است که قطبهای علمی بهصورت موضوعی تعریف شود، نه صرفاً رشتهای. هدف از این رویکرد آن است که این قطبهای علمی بتواند چسبندگی و پیوند بیشتری با حاکمیت، مسائل حکمرانی، نیازهای جامعه و همچنین عرصه بینالملل پیدا کند. در واقع، قطبهای علمی باید بهمثابه یک مبدل عمل کند؛ مبدلی برای انتقال ظرفیتهای انجمنهای علمی به نیازهای واقعی جامعه، نظام و عرصه بینالملل.
حجتالاسلام والمسلمین سعیدیمهر در خاتمه ابراز اظهار کرد: امیدواریم این پای علمی امسال تشکیل و آغاز به کار کند. تشکیل این ساختار میتواند به انسجام بیشتر فعالیتها، هدفگذاری دقیقتر و بهرهگیری بهتر از ظرفیتهای موجود کمک کند و زمینه را برای اثرگذاری بیشتر انجمنهای علمی در مسائل راهبردی حوزه و جامعه فراهم سازد.
